De winterzonnewende, die rond 21 december plaatsvindt, is het moment waarop de zon het laagste punt aan de hemel bereikt en de kortste dag van het jaar volgt. Dit markeert de overgang naar langere dagen en het langzamerhand terugkeren van het licht. Voor imkers en bijenvolken is de winterzonnewende een belangrijke gebeurtenis, niet zozeer omdat het direct invloed heeft op de activiteiten van de bijen, maar omdat het een kantelpunt in de natuur aangeeft. Het markeert het einde van de kortste dagen en het begin van de terugkeer van de zon, wat op de lange termijn invloed zal hebben op het gedrag en de gezondheid van het bijenvolk.
In dit blog bekijken we de specifieke invloeden van de winterzonnewende op het bijenvolk en de manier waarop imkers zich voorbereiden op de komende maanden.
De Stand van het Bijenvolk Rond de Winterzonnewende
Tijdens de wintermaanden komt het bijenvolk tot rust. In de weken rond de winterzonnewende, wanneer de kou het bijenvolk beperkt in hun activiteit, bevinden de bijen zich in hun wintercluster. Dit cluster is een groep bijen die zich verzamelt rond de koningin om haar warm te houden. De bijen draaien zich afwisselend om de koningin en vormen zo een soort levende deken die de temperatuur van de koningin en het binnenste deel van het volk rond de 20 tot 25 graden Celsius houdt.
De winterzonnewende valt precies midden in deze periode van rust. Hoewel de bijen niet actief vliegen of verzamelen, gebruiken ze hun opgeslagen honingvoorraad om zichzelf van energie te voorzien. Dit is een tijd van behoud en overleving voor het bijenvolk.
Wat gebeurt er tijdens de winterzonnewende zelf?
- Rust in de kast: De activiteit van het bijenvolk is op zijn laagst. De koningin legt nauwelijks eieren, en de werkbijen blijven vooral binnen in de kast.
- Behoefte aan voedsel: De bijen eten langzaam door hun honingvoorraad. Als er niet genoeg voorraad is of de omstandigheden in de kast zijn niet ideaal, kunnen de bijen verzwakken of zelfs sterven.
- Beperkte beweging: Bijen bewegen zich wel, maar alleen in beperkte mate. Ze wisselen van positie binnen het cluster om de interne temperatuur te reguleren, maar er wordt geen nectar verzameld of gedronken.
De bijen gebruiken de winterzonnewende dus als een overgangsfase waarin ze de energie uit hun voorraad honing zoveel mogelijk conservëren. Dit is een tijd van overleven, en de bijen wachten geduldig op de eerste tekenen van lente.
Hoe Beïnvloedt de Zonnewende de Imker?
De winterzonnewende heeft voor de imker vooral indirecte gevolgen. De zonnewende betekent dat de dagen vanaf nu weer beginnen te lengen, wat voor de imker betekent dat de komst van de lente niet ver weg is. De imker kan deze tijd gebruiken om zich voor te bereiden op het komende seizoen, maar ook om ervoor te zorgen dat het bijenvolk goed is voorbereid voor de laatste wintermaanden.
1. Het Aandachtspunt van Voedselvoorraad:
Tijdens de winterzonnewende controleert de imker vaak nog een laatste keer of het bijenvolk voldoende honing of voer heeft om de rest van de winter door te komen. De imker kan extra suikerwater geven als de voorraden laag zijn, maar dit moet met zorg worden gedaan, omdat de bijen in deze periode gevoelig kunnen zijn voor verstoring.
2. Het Monitoren van Schimmel en Vocht:
De koude maanden kunnen leiden tot vochtophoping in de bijenkasten, wat het risico op schimmel en ziekten verhoogt. De imker zorgt ervoor dat er voldoende ventilatie is om het vocht uit de kast te laten ontsnappen, maar ook dat de bijen niet te veel kou krijgen. Dit moet tijdens de winterzonnewende gecontroleerd worden, omdat de langste nachten de grootste kans geven op overmatige kou en vocht in de kast.
3. Langzaam Anticiperen op het Komende Seizoen:
De winterzonnewende markeert de laatste periode van volledige rust voor de bijen. Imkers beginnen nu langzaam te plannen voor het voorjaar. Dit is het moment om nieuwe uitrusting aan te schaffen, bijenvoorraden bij te vullen en misschien zelfs al te denken aan de uitbreiding van het bijenvolk als dat nodig is. Het is ook een goed moment om te bedenken hoe je de gezondheid van de bijen in het nieuwe seizoen kunt verbeteren, bijvoorbeeld door te kijken naar meer bijenvriendelijke gewassen of het gebruik van meer ecologische bijenbehandelingsmethoden.
Veranderingen Na de Winterzonnewende: Het Begin van het Vroege Lenteproces
Na de winterzonnewende beginnen de dagen langzamerhand langer te worden. Dit is een teken voor de natuur dat de lente niet ver weg is. Voor bijen is dit de tijd waarin het gedrag langzaamaan verandert:
- Verhoogde Activiteit: Hoewel het bijenvolk nog steeds in de winterrust is, zullen de langere dagen een subtiele verandering in gedrag veroorzaken. De bijen zullen hun cluster langzaam beginnen te verplaatsen en zich voorbereiden op de terugkeer van de lente, wanneer het weer warmer wordt en de eerste bloemen beginnen te bloeien.
- Start van de Koningin’s Activiteit: De koningin zal tegen het einde van januari of begin februari weer beginnen met eieren leggen, afhankelijk van het klimaat en de gezondheid van het volk. Dit markeert het begin van de lente voor de bijen. De werkbijen zullen beginnen met het verzorgen van de larven, en het volk zal langzaam weer op gang komen.
- Meer Nectar en Pollen: Wanneer de zon sterker wordt en de temperaturen beginnen te stijgen, zullen de bijen weer beginnen te vliegen om nectar en pollen te verzamelen. Dit zal de energie voor hun werk hervatten, wat uiteindelijk leidt tot een productie van honing en een bloei van het bijenvolk.
Conclusie: Het Symbolische en Praktische Aspect van de Winterzonnewende voor Bijen
De winterzonnewende heeft zowel praktische als symbolische waarde voor de bijen en hun verzorgers. Het markeert het dieptepunt van de winter, waar het bijenvolk zich concentreert op overleving, en de imker zich voorbereidt op de veranderingen die komen. Hoewel de zonnewende zelf geen directe impact heeft op het bijenvolk, biedt het voor de imker een moment om de gezondheid van de bijen te controleren, voorraden aan te vullen en te reflecteren op de voorbereidingen voor het nieuwe seizoen.
De zonnewende is een overgangspunt in de cyclus van de natuur: de kortste dag maakt plaats voor de langste, de koude maanden geven langzaam de ruimte aan het nieuwe leven. Voor de bijen en hun verzorgers is dit het moment om geduldig af te wachten totdat de eerste tekenen van de lente zich aandienen, en ze weer aan de slag kunnen om het volgende seizoen van hun bijenleven te beginnen.
