Wie aan bijen denkt, denkt meestal aan honing. Maar in de bijenkast vinden we nog een bijzonder materiaal: propolis, ook wel bijenlijm genoemd. Bijen maken het van plantaardige harsen en gebruiken het om hun woning af te werken en te beschermen. De samenstelling verschilt met de planten die in hun omgeving groeien. Zo vertelt ook propolis iets over het landschap rond de bijenstal.
Bij Imkerij Het Honingatelier vertellen we graag over het leven achter de honingpot. Propolis verdient daarin een eigen hoofdstuk.
Wat is propolis?
Propolis is een mengsel van verzamelde plantenharsen, bijenwas en stoffen die bijen zelf toevoegen. Het bevat onder meer flavonoïden en fenolzuren: plantaardige verbindingen die wetenschappelijk worden onderzocht. Welke stoffen aanwezig zijn en in welke hoeveelheden, hangt onder andere af van de herkomst en de verwerking. Propolis is daardoor geen product met overal dezelfde samenstelling.
Waarom gebruiken bijen propolis?
Met propolis dichten bijen kleine kieren en werken ze de binnenkant van hun nest af. Het materiaal speelt ook een rol in de bescherming tegen ziekteverwekkende micro-organismen. Voor het bijenvolk is het dus zowel bouwmateriaal als onderdeel van de nestbescherming.
Voor ons als imkers is propolis een vertrouwd onderdeel van het werken met bijen. Het herinnert ons eraan hoeveel het volk zelf regelt. Achter een ogenschijnlijk eenvoudige bijenkast gaat een zorgvuldig ingerichte leefomgeving schuil.
Waarom is er wetenschappelijke belangstelling voor propolis?
De belangstelling gaat verder dan de toepassing in de bijenkast. In 2021 publiceerden Ewa Forma en Magdalena Bryś in het tijdschrift Nutrients het overzichtsartikel ‘Anticancer Activity of Propolis and Its Compounds’.
Dit artikel bespreekt bestaand onderzoek naar propolis en afzonderlijke bestanddelen in relatie tot kanker. Het gaat onder meer over effecten op celdeling en geprogrammeerde celdood, vooral onderzocht in cel- en diermodellen. Het is een overzicht van onderzoek, geen klinische studie die aantoont dat een propolisproduct kanker bij mensen behandelt.
Wat betekenen die onderzoeksresultaten?
Wetenschappelijk onderzoek begint vaak met een gerichte vraag: wat gebeurt er als een bepaalde stof onder gecontroleerde omstandigheden met cellen in aanraking komt? Een interessante uitkomst kan aanleiding zijn voor vervolgonderzoek. Daarmee weten we nog niet of gebruik door mensen dezelfde werking heeft, welke hoeveelheid nodig zou zijn en of die veilig is.
Het aangehaalde artikel bewijst niet dat propolis kanker voorkomt of geneest. Ook kan een resultaat met een afzonderlijke stof of een specifiek extract niet zomaar worden vertaald naar een crème, tinctuur of ander product.
Het Memorial Sloan Kettering Cancer Center benadrukt eveneens dat bewijs voor de behandeling van uiteenlopende aandoeningen met propolis ontbreekt. Onderzoek naar toepassing bij mondslijmvliesklachten door kankerbehandeling heeft tot dusver wisselende resultaten opgeleverd. Propolis hoort daarom geen vervanging te zijn voor medische behandeling.
Propolis gebruiken vraagt om aandacht
Propolis wordt verwerkt in verschillende producten, waaronder verzorgingsproducten en supplementen. Kijk altijd naar de ingrediënten en de gebruiksaanwijzing van het specifieke product.
Dat iets uit de natuur komt, betekent niet dat iedereen het verdraagt. Propolis kan een allergische huidreactie veroorzaken. Amsterdam UMC wijst erop dat ook een product dat als ‘natuurlijk’ of ‘huidvriendelijk’ wordt aangeboden, een allergie kan uitlokken. Bij een bekende propolisallergie moeten producten met propolis worden vermeden.
Gebruik je medicijnen of word je behandeld voor kanker? Bespreek het gebruik van propolis dan vooraf met je arts of apotheker. Vertel daarbij welk product je wilt gebruiken.
Verwondering begint in de bijenkast
Bij Het Honingatelier blijven we ons verwonderen over wat bijen verzamelen, maken en organiseren. Honing krijgt vaak de meeste aandacht, maar juist een materiaal als propolis laat zien hoeveel er nog meer in een bijenvolk gebeurt.
We vertellen daar graag een eerlijk verhaal over: met ruimte voor ambacht, nieuwsgierigheid en wetenschap. Want de bijzondere rol van propolis in de bijenkast is op zichzelf al het ontdekken waard.
Wetenschappelijke bron:
Forma, E. & Bryś, M. (2021). Anticancer Activity of Propolis and Its Compounds. Nutrients, 13(8), 2594.
Bekijk het artikel op PubMed.