Stuifmeelkorrels en hooikoorts: kunnen ze helpen?

Zodra het voorjaar begint en bomen, grassen en planten volop gaan bloeien, begint voor veel mensen ook een minder prettig seizoen: het hooikoortsseizoen. Niezen, jeukende ogen, een loopneus en soms zelfs vermoeidheid kunnen het plezier van een mooie voorjaarsdag behoorlijk bederven.

Opvallend genoeg wordt regelmatig de vraag gesteld of stuifmeelkorrels van bijen kunnen helpen bij hooikoorts. Het klinkt op het eerste gezicht tegenstrijdig: pollen veroorzaken immers hooikoorts. Waarom zou je ze dan vrijwillig eten?

Toch is het onderwerp interessant. Alleen moeten we daarbij een belangrijk onderscheid maken tussen bijenstuifmeel als natuurproduct en de medisch bewezen immunotherapie die wordt toegepast bij pollenallergie.

Wat is hooikoorts?

Hooikoorts, ook wel allergische rhinitis genoemd, is een allergische reactie op pollen die door de lucht worden verspreid. Deze pollen kunnen afkomstig zijn van onder andere bomen, grassen en kruiden.

Bij iemand met hooikoorts beschouwt het afweersysteem bepaalde pollen ten onrechte als een bedreiging. Wanneer het lichaam hiermee in aanraking komt, ontstaat een allergische reactie waarbij onder andere histamine vrijkomt.

Hierdoor kunnen typische hooikoortsklachten ontstaan, zoals:

• veel niezen;
• een loopneus of verstopte neus;
• jeuk in de neus;
• brandende, jeukende of tranende ogen;
• kriebel of irritatie in de keel;
• hoesten;
• vermoeidheid;
• hoofdpijn;
• en bij sommige mensen benauwdheidsklachten.

Niet iedereen reageert op dezelfde pollen. De ene persoon is bijvoorbeeld vooral gevoelig voor graspollen, terwijl iemand anders juist sterk reageert op pollen van bepaalde bomen.

Daarom kan het hooikoortsseizoen voor de één slechts enkele weken duren, terwijl een ander maandenlang klachten ervaart.

Wat zijn bijenstuifmeelkorrels?

Bijen verzamelen tijdens hun zoektocht naar voedsel stuifmeel van bloemen. Het stuifmeel blijft aan hun lichaam hangen en wordt door de bij met een kleine hoeveelheid nectar en speeksel samengebracht tot compacte bolletjes aan de achterpoten.

Dit noemen we bijenstuifmeel, pollen of stuifmeelkorrels.

De imker kan een klein gedeelte hiervan verzamelen met behulp van een speciale stuifmeelval bij de bijenkast.

Stuifmeel is voor een bijenvolk bijzonder belangrijk. Nectar en honing leveren vooral energie, terwijl stuifmeel een belangrijke bron is van onder andere eiwitten en aminozuren voor het bijenvolk.

Bijenstuifmeel bevat, afhankelijk van de botanische herkomst, onder andere:

• eiwitten en aminozuren;
• koolhydraten;
• vetzuren;
• vitaminen;
• mineralen;
• enzymen;
• polyfenolen en andere plantaardige stoffen.

De exacte samenstelling kan sterk verschillen. Stuifmeel dat bijen in het voorjaar verzamelen kan een heel andere samenstelling hebben dan stuifmeel uit de zomer.

Maar als je allergisch bent voor pollen, waarom zou je dan stuifmeel eten?

Hier ontstaat vaak verwarring.

Het idee dat kleine hoeveelheden pollen het lichaam kunnen laten wennen aan een allergeen is op zichzelf niet vreemd. Dit principe wordt namelijk daadwerkelijk toegepast binnen de geneeskunde.

Dat heet allergeen-immunotherapie.

Bij deze behandeling krijgt een patiënt gedurende langere tijd gecontroleerde en nauwkeurig bepaalde hoeveelheden van het allergeen waarvoor hij of zij gevoelig is.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren via injecties of met speciaal daarvoor ontwikkelde tabletten of druppels die onder de tong worden toegediend.

Het doel is het afweersysteem minder gevoelig te maken voor het betreffende allergeen.

Maar — en dit verschil is heel belangrijk — gewone stuifmeelkorrels van honingbijen zijn géén medische immunotherapie.

Bijenstuifmeel is geen SLIT

Op internet wordt soms beweerd dat je bijenstuifmeel onder de tong kunt leggen en daarmee een vorm van zogenaamde SLIT kunt uitvoeren.

Dat klopt niet.

SLIT staat voor sublinguale immunotherapie. Hiervoor worden gestandaardiseerde allergenen gebruikt waarvan precies bekend is welke stoffen en hoeveelheden worden toegediend.

Bij natuurlijke bijenstuifmeelkorrels is dat totaal anders.

Een honingbij vliegt tijdens één verzamelvlucht op bloemen in haar omgeving. Een bijenvolk verzamelt gedurende het seizoen stuifmeel van allerlei verschillende planten. De samenstelling van een pot stuifmeelkorrels kan daardoor enorm variëren.

Je weet dus niet precies welke pollen aanwezig zijn en in welke concentratie.

Daarom kun je bijenstuifmeel niet vergelijken met medische immunotherapie.

Kan lokaal stuifmeel dan helemaal niets betekenen?

Dit is precies het interessante gedeelte.

Er wordt regelmatig gesuggereerd dat het eten van lokaal verzamelde stuifmeelkorrels het lichaam zou kunnen laten wennen aan pollen uit de eigen omgeving.

Dat klinkt logisch, maar daarvoor bestaat op dit moment onvoldoende overtuigend wetenschappelijk bewijs.

Daar komt nog iets bij.

De pollen die de meeste hooikoortsklachten veroorzaken, zijn vaak afkomstig van planten die hun pollen door de wind laten verspreiden, zoals grassen en verschillende bomen.

Bijen verzamelen daarentegen veel stuifmeel van planten die voor hun bestuiving afhankelijk zijn van insecten.

De samenstelling van bijenstuifmeel komt daarom niet automatisch overeen met de pollen die iemand met hooikoorts inademt.

Waarom zijn stuifmeelkorrels dan toch interessant?

Omdat bijenstuifmeel op zichzelf een bijzonder natuurproduct is.

Een bijenvolk verzamelt duizenden verschillende stuifmeelkorrels en brengt deze naar de bijenkast. De kleur van de korrels kan variëren van bijna wit en geel tot oranje, roodbruin, groenachtig en zelfs bijna zwart.

Iedere kleur kan afkomstig zijn van een andere plant.

Dat maakt een pot stuifmeelkorrels eigenlijk tot een kleurrijke afspiegeling van het landschap waarin de bijen hebben gevlogen.

Vanwege de natuurlijke aanwezigheid van onder andere eiwitten, aminozuren en verschillende plantaardige stoffen worden stuifmeelkorrels al lange tijd als voedingsproduct gebruikt.

Dat is echter iets anders dan zeggen dat ze hooikoorts behandelen of genezen.

Voorzichtig bij pollenallergie

Juist wanneer iemand hooikoorts of een andere allergie heeft, is voorzichtigheid belangrijk.

Het idee “ik ben allergisch voor pollen, dus ik neem iedere dag een beetje pollen zodat mijn lichaam eraan went” klinkt misschien logisch, maar zelf experimenteren is niet hetzelfde als medische immunotherapie.

Bijenstuifmeel kan bij gevoelige personen zelf een allergische reactie veroorzaken. In zeldzame gevallen kunnen allergische reacties ernstig zijn.

Heb je een bekende pollenallergie, astma of eerder ernstige allergische reacties gehad? Bespreek het gebruik van bijenstuifmeel dan eerst met een arts of allergoloog.

Wat werkt wél als immunotherapie tegen hooikoorts?

Voor bepaalde pollenallergieën bestaat daadwerkelijk allergeen-immunotherapie.

Daarbij wordt eerst onderzocht waarvoor iemand precies allergisch is. Vervolgens kan een arts bepalen of immunotherapie geschikt is.

Het grote verschil met een pot natuurlijke stuifmeelkorrels is standaardisatie en controle.

Bij medische immunotherapie is bekend welk allergeen wordt toegediend en in welke hoeveelheid. Bij natuurlijke bijenstuifmeelkorrels kan de samenstelling per locatie, seizoen en zelfs per week veranderen.

Dat maakt bijenstuifmeel een prachtig natuurproduct, maar geen vervanging voor een medische behandeling.

Stuifmeelkorrels: een bijzonder product van de bij

We hoeven stuifmeelkorrels gelukkig ook helemaal geen medicijn te noemen om ze bijzonder te maken.

Voor het bijenvolk zijn pollen onmisbaar. Zonder voldoende stuifmeel kunnen jonge bijen zich niet goed ontwikkelen en kan een volk geen grote hoeveelheid gezond broed verzorgen.

Voor ons vormen de gekleurde korreltjes een prachtig voorbeeld van wat honingbijen dagelijks uit hun omgeving verzamelen.

Wie een lepel gemengde stuifmeelkorrels bekijkt, ziet eigenlijk een klein stukje landschap terug: tientallen kleuren, verschillende planten en duizenden bezoeken van bijen aan bloemen.

Conclusie: helpen stuifmeelkorrels tegen hooikoorts?

Het idee is interessant, maar we moeten voorzichtig zijn met conclusies.

Er is onvoldoende overtuigend bewijs dat het eten van gewone bijenstuifmeelkorrels hooikoorts voorkomt of behandelt. Bijenstuifmeel mag bovendien niet worden verward met medische allergeen-immunotherapie.

Dat betekent niet dat stuifmeelkorrels geen interessant product zijn. Integendeel: het is een bijzonder natuurlijk voedingsproduct dat door honingbijen rechtstreeks uit bloemen wordt verzameld en van nature verschillende voedingsstoffen en plantaardige bestanddelen bevat.

Maar heb je hooikoorts? Zie stuifmeelkorrels dan niet als vervanging van hooikoortsmedicatie of immunotherapie.

En zeker bij een bekende pollenallergie geldt: wees voorzichtig en overleg bij twijfel met een arts of allergoloog voordat je bijenstuifmeel gaat gebruiken.

Zo kunnen we enthousiast blijven over de bijzondere producten uit de bijenkast, zonder er eigenschappen aan toe te schrijven die wetenschappelijk nog niet voldoende zijn aangetoond.

Misschien herken je het wel: terwijl de lente is aangebroken en velen buiten genieten van de zon, zit jij binnen met verkoudheidsklachten. Helaas komt in de zomermaanden bij veel mensen ook weer de hooikoorts om de hoek kijken.

Wat is hooikoorts?

Hooikoorts, ook wel allergische rhinitis genoemd, is een allergische reactie op pollen van bomen, grassen en planten. Wanneer mensen met hooikoorts in contact komen met deze pollen, reageert hun immuunsysteem overdreven sterk door antistoffen aan te maken. Dit leidt tot ontstekingen in de neus-, keel- en oogweefsels, wat resulteert in de typische symptomen van hooikoorts.

Symptomen

De klachten, oftewel de symptomen van hooikoorts, komen zoals gezegd vooral voor tijdens de lente en de zomer. De meeste mensen ervaren klachten in de maanden mei, juni en juli. Sommigen mensen hebben echter langer last en ervaren vanaf januari tot en met september klachten.

Hoewel ongeveer een kwart van de bevolking last heeft van de allergie, verschilt de allergie wel per persoon. Niet iedereen reageert met een allergische reactie op hetzelfde stuifmeel van planten, bomen en bloemen.

Symptomen van Hooikoorts

• Een loopneus of een verstopte neus
• Brandende, jeukende en tranende ogen
• Veel niezen
• Hoesten
• Een pijnlijk gevoel in de keel
• Vermoeidheid
• Een jeukend gevoel in de neus
• Benauwdheid
• Hoofdpijn

Stuifmeelkorrels als behandeling

Een van de verrassende behandelingen voor hooikoortssymptomen is het gebruik van stuifmeelkorrels. Hoewel stuifmeel de belangrijkste trigger is voor hooikoorts, kan het regelmatig innemen van kleine hoeveelheden stuifmeelkorrels daadwerkelijk helpen om het immuunsysteem te versterken en de symptomen te verminderen.

Hoe werkt het?

De gedachte achter het gebruik van stuifmeelkorrels bij hooikoorts is dat door herhaalde blootstelling aan kleine hoeveelheden stuifmeel, het immuunsysteem langzaam went aan deze allergenen en minder heftig reageert wanneer iemand in contact komt met pollen in de lucht. Dit proces staat bekend als immunotherapie.

Immunotherapie met stuifmeelkorrels wordt meestal uitgevoerd door middel van sublinguale immunotherapie (SLIT). Hierbij worden de korrels onder de tong geplaatst en daar gehouden totdat ze volledig zijn opgelost. Op deze manier worden kleine hoeveelheden stuifmeel direct opgenomen in de bloedbaan, waardoor het immuunsysteem geleidelijk wordt blootgesteld aan steeds grotere hoeveelheden.

Waarom werkt het?

Stuifmeelkorrels bevatten verschillende stoffen die gunstige effecten kunnen hebben bij de behandeling van hooikoorts. Ze bevatten enzymen die helpen bij het afbreken van histamine, een chemische stof die vrijkomt tijdens een allergische reactie en verantwoordelijk is voor veel van de symptomen van hooikoorts. Daarnaast bevatten stuifmeelkorrels ook vitaminen, mineralen en antioxidanten die het immuunsysteem ondersteunen en ontstekingsremmende eigenschappen hebben.

Effectiviteit en bijwerkingen

Hoewel er nog meer onderzoek nodig is om de volledige effectiviteit van stuifmeelkorrels als behandeling voor hooikoorts te bevestigen, zijn er al veelbelovende resultaten geboekt. Veel mensen die immunotherapie met stuifmeelkorrels hebben geprobeerd, merken een aanzienlijke vermindering van hun symptomen en een verbetering van hun kwaliteit van leven.

Het gebruik van stuifmeelkorrels kan echter ook bijwerkingen veroorzaken, zoals maagklachten, misselijkheid of allergische reacties. Het is daarom belangrijk om altijd eerst advies in te winnen bij een arts voordat je begint met deze vorm van behandeling.

Conclusie

Hoewel het misschien tegenstrijdig lijkt om stuifmeelkorrels te gebruiken als behandeling voor hooikoorts, kan immunotherapie met kleine hoeveelheden stuifmeel daadwerkelijk helpen om het immuunsysteem te versterken en de symptomen te verminderen. Door het geleidelijk blootstellen aan stuifmeel kunnen mensen met hooikoorts hun reactie op pollen verminderen en zo hun levenskwaliteit verbeteren. Het is echter belangrijk om altijd medisch advies in te winnen voordat je een nieuwe behandeling uitprobeert. Hopelijk kan deze vorm van immunotherapie in de toekomst nog meer mensen helpen om van hun hooikoortssymptomen af te komen.